Yenipazar'a bağlı kırsal mahallelerde bir zamanlar yaz aylarının vazgeçilmez ritüeli olan yayla göçü, son yıllarda giderek azalan bir gelenek haline geldi. Eskiden haziran ayıyla birlikte hayvanlarını, çadırlarını ve gerekli eşyalarını toplayıp daha serin ve otlak bakımından zengin yüksek kesimlere çıkan aileler, bugün sayıca oldukça azalmış durumda.

Yaşlı kuşaktan hayvancılar, gençliklerinde neredeyse mahallenin tamamının yaylaya çıktığını, aylarca süren bu göçün yalnızca hayvancılık değil, aynı zamanda güçlü bir toplumsal dayanışma pratiği olduğunu anlatıyor. Yaylada birlikte kurulan çadırlar, ortak sağım saatleri, akşamları yakılan ateş başında geçen sohbetler, kuşaktan kuşağa aktarılan bir yaşam biçimini oluşturuyordu. Bugün ise bu göçe katılan aile sayısı azınlıkta kalmış durumda.

Bu değişimin en önemli nedeni, ilçedeki genç nüfusun büyük ölçüde şehir merkezlerine yönelmesi. Eğitim ve iş imkanları için Aydın merkeze, İzmir'e ya da daha büyük kentlere göç eden gençler, ailelerinin sürdürdüğü hayvancılık geleneğini devam ettirmek istemiyor. Geride kalan yaşlı çiftler ise hem fiziksel olarak yaylaya çıkmayı zorlu buluyor hem de tek başına sürü idare etmenin güçlüğünden söz ediyor.

Mera alanlarının daralması da göçü olumsuz etkileyen bir başka etken. Bazı geleneksel yayla güzergahlarının artık kullanılamaz hale geldiği, otlak kalitesinin düştüğü ya da erişim yollarının bakımsız kaldığı belirtiliyor. Bu durum, yaylaya çıkmayı hem maliyetli hem de zahmetli hale getiriyor; pek çok aile, hayvanlarını köyde ahırda besleyip yem satın almayı, uzun ve yorucu bir göçe tercih ediyor.

Buna karşın hâlâ geleneği sürdürmeye çalışan az sayıda aile var. Bu ailelerin çoğu, yaylanın yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kültürel bir miras olduğunu vurguluyor. Bazı yaşlılar, torunlarını da yanlarında götürerek bu yaşam biçimini genç kuşağa tanıtmaya çalışıyor; ancak bu çabaların geleneği ne kadar sürdürebileceği belirsiz.

Yerel hayvancılık çevrelerinden gelen değerlendirmelere göre, mera ıslahı ve erişim yollarının iyileştirilmesi halinde yayla göçünün en azından bir kısmının korunabileceği düşünülüyor. Ancak asıl belirleyici etkenin genç nüfusun köyde kalıp kalmayacağı olduğu, ilçe sakinleri arasında ortak bir görüş olarak öne çıkıyor. Yenipazar'ın kırsal kimliğinin önemli bir parçası olan bu gelenek, bugün bir dönüm noktasında duruyor.